ΡΟΗ 24/7:

Η "παγίδα" της τελειομανίας

   Η τελειομανία συναντάται συχνά στα άτομα ως συμπεριφορά. Άραγε χρειάστηκε να αναλογιστείτε τι διάσταση έχει η έννοια αυτή, πώς δημιουργείται στο άτομο και τι συνέπειες φέρει? Μάλλον όχι, καθώς η τελειομανία ως συμπεριφορά είναι ένας μηχανισμός που δρα ασυνείδητα στο άτομο και πιο πιθανό είναι να αντιληφθείτε τα αποτελέσματα της τελειομανίας, δηλαδή την επιτυχία ή την αποτυχία πρακτικά στη ζωή σας.

  Η τελειομανία ως συμπεριφορά λοιπόν, υποδηλώνει την ανάγκη του ατόμου να προσπαθεί και να επιδιώκει το καλύτερο δυνατό, εκφράζει την ανάγκη του ατόμου για επιτυχία και αν κάνουμε μια επέκταση, την ανάγκη του ατόμου να «μεγαλώσει» την εικόνα του, να αναγνωριστεί. Το τέλειο ισοδυναμεί με το ιδανικό για κάθε άτομο, εντελώς υποκειμενικό, καθώς το τι είναι τέλειο για κάθε άτομο δημιουργείται αρχικά στο δικό του νου. Καθοριστικό όμως ρόλο, για να αναγνωριστεί το τέλειο, παίζουν οι γύρω μας, το περιβάλλον και πώς αυτό ανατροφοδοτεί τη δράση μας. Π.χ ένας  άντρας έχει στο μυαλό του την τέλεια εικόνα του άντρα… με κοιλιακούς, και ένα πολύ γυμνασμένο σώμα…την επιδιώκει τη χτίζει έτσι που να είναι τέλειο στο μυαλό του..  Το πώς όμως θα το αξιολογήσουν οι γύρω θα εδραιώσει την αντίληψή του και θα νοιώθει υπέροχα που η προσπάθειά του για το δικό του τέλειο έγινε αποδεκτή και έφερε οφέλη, την αύξηση αυτοπεποίθησης για την εξωτερική του εμφάνιση, την αναγνώρισή του λ.χ από το γυναικείο φύλο. Σας περιγράφω απλά πώς λειτούργει η σκέψη για το ιδανικό. Προσπαθεί το άτομο για το τέλειο αλλά τελικά η αξιολόγηση θα κρίνει αν ήταν πραγματικά τέλειο.

  Hπυρηνική πεποίθηση του τελειομανούς ατόμου είναι ότι « πρέπει να είμαι τέλειος, πρέπει να κάνω τέλεια τα πάντα ».  Μέσα από την τελειομανία ο άνθρωπος θέλει να εκπληρώσει τις βαθύτερες προσδοκίες του, να επιτύχει πράγματα μοναδικά και να λάβει τα αποτελέσματα της συμπεριφοράς του. Μπορεί το άτομο να εμφανίζει τελειομανία σε ό,τι αφορά τη ζωή του: εμφάνιση, προσωπικότητα, διαπροσωπικές σχέσεις, εργασία.

   Φυσικά, η τελειομανία ως συμπεριφορά δεν προκύπτει ξαφνικά στη ζωή του ατόμου. Είναι μια συμπεριφορά που χτίζεται από την παιδική ηλικία. Τα παιδιά αποκτούν τάσεις τελειομανίας μέσω ή της μίμησης της συγκεκριμένης στάσης από τους γονείς ή οι γονείς πολλές φορές προωθούν μια παντοδυναμία που πρέπει να εμφανίζει το παιδί και θέτουν ή ενσταλάζουν στο παιδί υπερβολικές προσδοκίες γύρω από τα τον εαυτό του ή από τα πράγματα που κάνει. Έτσι το παιδί χτίζει μια αυτοεκτίμηση, όπου το λάθος και η αποτυχία δεν επιτρέπονται και δεν υπάρχει τίποτα ενδιάμεσο από το τέλειο.  Την τάση αυτή τα παιδιά και την πεποίθηση ότι πρέπει να είμαι τέλειος και να κάνω τέλεια πράγματα μεταφέρεται στην υπόλοιπη ζωή του. 

    Ποιες συνέπειες όμως φέρει η τελειομανία στο άτομο και τι κινδύνους ελοχεύει; Το άτομο που δρα τελειοθηρικά εισέρχεται σε ένα φαύλο κύκλο που συχνά θα το οδηγήσουν σε αδιέξοδα ή εγκατάλειψη κάθε προσπάθειας. Συγκεκριμένα, το να επιδιώκεις το τέλειο δημιουργεί υψηλές προσδοκίες, μη ρεαλιστικές συχνά, γεγονός που αυξάνει τα επίπεδα άγχους. Καθώς το τέλειο είναι πιο δύσκολο να επιτευχθεί, αν κάτι δεν πάει όπως το έχει στο νου, υφίσταται απογοήτευση που είναι δύσκολο να διαχειριστεί. Η απογοήτευση αυτή το οδηγεί να μην έχει κίνητρο να προσπαθήσει περεταίρω και του γεννά ιδέες αναξιότητας. Αν συνέχεια λοιπόν προσπαθεί για το τέλειο και κάτι δεν πάει τόσο καλά, γεγονός φυσιολογικό για τη δυσκολία προσέγγισης του τέλειου, είναι πιθανό να γενικεύσει τα αποτελέσματα της προσπαθειών του και να οδηγηθεί στο να μην προσπαθεί καν. Για να γίνει πιο κατανοητό, αν ένα άτομο κατά την παιδικά ηλικία έχει καταλάβει ότι μόνο όταν τα πηγαίνει τέλεια στα μαθήματα γίνεται αποδεκτό από τους γονείς, προσπαθεί αγωνιωδώς να είναι ένας τέλειος μαθητής και πράγματι τα καταφέρνει περίφημα. Τι γίνεται όμως μεγαλώνοντας, όπου τα γεγονότα ζωής γίνονται πιο περίπλοκα και απρόβλεπτα; Το ίδιο παιδί, καθώς μεγαλώνει και ενώ η συμπεριφορά της τελειομανίας έχει ήδη υιοθετηθεί,  για παράδειγμα στην περίοδο της εφηβείας όπου μπαίνουν και άλλα πράγματα στη ζωή του εκτός από τα μαθήματα, θα προσπαθεί κάτω από το ίδιο πρίσμα και για τα υπόλοιπα σημεία της ζωής του. Έτσι λοιπόν, έστω ότι το παιδί αυτό θέλει να δημιουργήσει μία σχέση με μια κοπέλα της ηλικίας του. ‘Έχει πλάσει στο νου του και μόνο την τέλεια έκβαση και αποτέλεσμα, ότι θέλει να είναι με αυτήν την κοπέλα. Αν η κοπέλα του αρνηθεί για ραντεβού, είναι πολύ πιθανό να  καταρρακωθεί ψυχολογικά, καθώς δεν μπορεί να αποδεχτεί την πορεία αυτή. Θα αρχίσει να σκέφτεται ίσως αρνητικά για τον εαυτό του και θα εμφανίσει μια υπερβολικά αντίδραση στην αποτυχία αυτή, που θα το οδηγήσει σε έλλειψη κινήτρου να προσπαθήσει για το ίδιο πράγμα μιαν άλλη φορά. Η διαδικασία αυτή δεν είναι απαραίτητη αλλά είναι πολύ πιθανή. Στο ίδιο μοτίβο, είναι πιθανό να συνεχίσει και για άλλα γεγονότα της ζωής καθώς τον ικανοποιεί μόνο το τέλειο που έχει στο νου. Αντίθετα, για ένα άλλο παιδί της εφηβείας, που κατά την παιδική ηλικία του μεταλαμπαδεύτηκε μια πιο υγιή αντίληψη σε σχέση με την επιτυχία (π.χ ότι αρκεί η προσπάθεια, ότι αν δεν πάνε όλα όπως έχουμε στο νου μπορούμε να ξαναπροσπαθήσουμε), είναι πολύ πιθανό να διαχειριστεί καλύτερα την απόρριψη της κοπέλας για ραντεβού, να αποφύγει τη σκληρή κριτική στον εαυτό του και να προσπαθήσει για άλλο ραντεβού με μεγαλύτερη ευκολία. Η τελειομανία λοιπόν είναι μια συμπεριφορά εσφαλμένης αυτοεκτίμησης που χτίζεται: ότι είμαι αρκετός μόνο εάν κάνω τα πάντα τέλεια.

     Η τελειομανία ως συμπεριφορά, όπως αναφέρθηκε παραπάνω πρέπει να ειδωθεί στο πλαίσιο προσδοκιών που έχει το άτομο από τον ίδιο του τον εαυτό. Χρειάζεται να επαναπροσδιορίσει τις πεποιθήσεις του σε σχέση με την αποδοχή του εαυτού  σε κάτι που δεν είναι το ιδανικό για αυτό και να επιδιώκει πιο ρεαλιστικούς και εφικτούς στόχους προκειμένου να μπορεί να λαμβάνει ικανοποίηση από τον εαυτό του και τα γεγονότα της ζωής. Ως γνωστόν, το τέλειο δεν υπάρχει και οι αδυναμίες είναι συνυφασμένες με την ανθρώπινη φύση.         

 Αναμφισβήτητα, η αντίληψη αυτή των πραγμάτων είναι γόνιμο να προωθηθεί από την παιδική ηλικία του ατόμου μέσω των γονέων. Ακόμη όμως και στην περίπτωση που κάποιος λόγω της τελειομανίας του οδηγείται σε αδιέξοδα κατά την ενήλικη ζωή μπορεί να επιδιώξει την αλλαγή και να οδηγηθεί σε ποιο λειτουργικούς τρόπους σκέψης και συμπεριφοράς.

   

Γιαννακάρα Ιωάννα

Ψυχολόγος Α.Π.Θ

 

Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.

6975 83 87 83

επιστροφή στην κορυφή